ભારતનો G20 સંદેશ: સંઘર્ષ, ખોરાક અને પુરવઠા માટેના સૂચનો

 

બે મોટા સંઘર્ષોની અસર યુદ્ધમાં સામેલ દેશો પૂરતી સીમિત રહેતી નથી. ભારતનો G20 સંદેશ હતો કે સંઘર્ષો માટે રાજદ્વારી રસ્તા શોધવા જોઈએ અને ઊર્જા, ખોરાક તથા પુરવઠાની અડચણો પર સાથે મળીને કામ કરવું જોઈએ. વિદેશ મંત્રીઓની બેઠકમાં આ ત્રણેય મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ.

ભારતે વિશ્વના જુદા જુદા પક્ષો સાથે વાતચીત કરવાની પોતાની ભૂમિકાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેનો ભાર હતો કે સંવાદ અને સહકારથી મતભેદ વચ્ચે પણ આગળનો રસ્તો શોધી શકાય.

ભારતનો G20 સંદેશ સંઘર્ષમાં કૂટનીતિ પર ભાર મૂકે છે

બેઠકના એક સત્રમાં વૈશ્વિક રાજકીય સ્થિતિ પર ચર્ચા થઈ. ભારતે કહ્યું કે મોટા સંઘર્ષોની અસર દુનિયાભરમાં પડે છે; તેથી તેનો ઉકેલ માત્ર લશ્કરી માર્ગે શોધી શકાય નહીં. કૂટનીતિ અને વાતચીતને કેન્દ્રમાં રાખવી જરૂરી છે.

સંઘર્ષો માટે રાજદ્વારી રસ્તો કેમ જરૂરી છે

ભારતના પ્રતિનિધિએ બે મોટા સંઘર્ષોનો ઉલ્લેખ કર્યો, જેની અસરો સરહદોની બહાર સુધી પહોંચે છે. તેમણે દલીલ કરી કે લશ્કરી ઉકેલ શોધવાને બદલે રાજદ્વારી માર્ગ પર કામ કરવું જોઈએ. આ વિચારનો હેતુ લાંબા ચાલતા યુદ્ધને અટકાવવાનો અને સંવાદ માટે જગ્યા બનાવવાનો હતો.

ભારતે પોતાને વાતચીતના સેતુ તરીકે કેવી રીતે રજૂ કર્યું

ભારતના મતે, વધુ ધ્રુવીકરણ ધરાવતા વાતાવરણમાં તે જુદા જુદા પક્ષો સાથે વાત કરી શકે છે. પ્રતિનિધિએ કહ્યું કે ભારત સંવાદ અને સંપર્ક દ્વારા પક્ષો વચ્ચે જોડાણ બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. જોકે, બેઠકમાં કોઈ ચોક્કસ વાટાઘાટનું પરિણામ આવ્યું હોવાનું તેમણે જણાવ્યું નહોતું.

ભારતનો G20 સંદેશ ઊર્જા અને ખાદ્ય સુરક્ષાને જોડે છે

ઊર્જા અને ખાદ્ય સુરક્ષા બેઠકના મુખ્ય વિષયો હતા. ભારતે ઊર્જાના વેપારમાં ખલેલ અને પુરવઠા પર રાજકીય દબાણ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી. તેની અસર ખાસ કરીને ગ્લોબલ સાઉથના દેશો પર પડી રહી હોવાનું પણ કહેવામાં આવ્યું.

ઊર્જાના પ્રવાહોને રાજકીય બનાવવાની ચિંતા

ભારતે કહ્યું કે ઊર્જા બજારમાં થતી ગડબડ અને ઊર્જાના પ્રવાહોનું રાજકીયકરણ નુકસાનકારક છે. પુરવઠો ખોરવાય ત્યારે ઊર્જાની અછત ઊભી થઈ શકે છે, અને ગ્લોબલ સાઉથના દેશો તેનો મોટો બોજ સહન કરે છે. ભારતે G20ને આ સમસ્યાને સામૂહિક ચિંતા તરીકે સ્વીકારવા કહ્યું.

અનાજ અને ખાતરની અછત ખાદ્ય સુરક્ષાને અસર કરે છે

ચર્ચામાં અનાજની હેરફેરમાં આવેલી અડચણો અને ખાતરની અછત બંનેનો સમાવેશ થયો. અનાજના પ્રવાહની સમસ્યા મુખ્યત્વે કાળા સમુદ્ર સાથે જોડાયેલી હોવાનું જણાવાયું. ખાતરના પુરવઠા પર કાળા સમુદ્ર ઉપરાંત ગલ્ફ અને લાલ સમુદ્ર વિસ્તારની સ્થિતિની અસર હોવાનો પણ ઉલ્લેખ થયો.

G20 સહકારથી કયા મુદ્દાઓ ઉકેલી શકાય

ભારતના કહેવા મુજબ, G20એ ઊર્જા સુરક્ષાને બધા દેશો સાથે જોડાયેલી સમસ્યા તરીકે ઓળખવી જોઈએ. સભ્ય દેશો ખાદ્ય પુરવઠામાં આવેલી અડચણો ઘટાડવા શું કરી શકે, તેની ચર્ચા પણ જરૂરી હતી. બેઠકમાં અનાજ અને ખાતરના પ્રવાહને ફરી ગતિ આપવા અંગે વિચારો રજૂ થયા.

કાળા સમુદ્રમાં સલામત વહાણવ્યવહાર અને અનાજના પ્રવાહ માટે ભારતના પ્રયાસ

ભારતે રશિયા, યુરોપ અને યુક્રેન સાથે સંઘર્ષને લગતા ત્રણ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી હોવાનું પ્રતિનિધિએ જણાવ્યું. તેમાં નાગરિક જહાજોની સુરક્ષા, અનાજની નિકાસ ફરી શરૂ કરવી અને ઊર્જા સંબંધિત સ્થળો પરના હુમલા અટકાવવા જેવા વિષયો હતા. વાટાઘાટોની પૂરી વિગતો તેમણે જાહેર કરી નહોતી.

નાગરિક જહાજો અને નાવિકોની સુરક્ષા

ભારતનો એક પ્રયાસ નાગરિક જહાજો અને નાવિકો પર હુમલા ન થાય તે માટે પક્ષોને સમજાવવાનો હતો. સમુદ્રી માર્ગો પર હુમલા થાય તો વેપાર અને માલની હેરફેર વધુ મુશ્કેલ બને. તેથી આ મુદ્દે Russia, Europe and Ukraine સાથે વાતચીત કરવામાં આવી.

Oops English accidental. Need replace "રશિયા, યુરોપ અને યુક્રેન". Continue.

રશિયા અને યુક્રેનના અનાજને બજારમાં પાછું લાવવું

રશિયા અને યુક્રેન બંને અનાજના મોટા નિકાસકારો છે. ભારતે તેમની નિકાસ ફરી વૈશ્વિક બજાર સુધી પહોંચે તે માટે રસ્તો શોધવાની વાત કરી. પ્રતિનિધિએ કહ્યું કે આ અનાજના ખરીદદારોમાં ગ્લોબલ સાઉથના અનેક દેશો આવે છે, એટલે આ મુદ્દો તેમની ખાદ્ય સુરક્ષા સાથે સીધો જોડાય છે.

ઊર્જા સુવિધાઓ અને ઇંધણવાહક જહાજોની સુરક્ષા

ઊર્જા સંબંધિત સ્થળો પર હુમલા ન થાય તે મુદ્દો વધુ જટિલ હોવાનું ભારતે સ્વીકાર્યું. જુદા જુદા પક્ષો ઊર્જા માળખાને જુદી રીતે સમજે છે: કોઈ માટે તેમાં રિફાઇનરી આવે, તો કોઈ માટે વીજળીના ગ્રીડ. ઇંધણ લઈ જતાં જહાજોની સુરક્ષા પણ આ ચર્ચાનો ભાગ હતી.

ભારતે વધુ વૈવિધ્યસભર વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાની હિમાયત કરી

પુરવઠા શૃંખલા પરના સત્રમાં ભારતે ઉત્પાદન અને મેન્યુફેક્ચરિંગને અનેક સ્થળોએ વહેંચવાની વાત કરી. કોઈ એક ભૂગોળ પર વધુ પડતી નિર્ભરતા હોય તો ત્યાંની અડચણો અનેક દેશો સુધી પહોંચી શકે. વિવિધ ઉત્પાદન કેન્દ્રો આ જોખમ ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.

એક જ સ્થળ પર નિર્ભરતા અડચણ વધારી શકે

ભારતે મહામારી, સંઘર્ષ અને હવામાનની ઘટનાઓને પુરવઠામાં ખલેલનાં સંભવિત કારણો ગણાવ્યાં. કોઈ એક પ્રદેશમાં ઉત્પાદન અટકે તો તેના પર નિર્ભર દેશોને પણ મુશ્કેલી થઈ શકે. તેથી ઉત્પાદનને જુદા જુદા સ્થળોએ વહેંચવાની જરૂરિયાત બેઠકમાં રજૂ થઈ.

વિવિધ ઉત્પાદન કેન્દ્રો દબાણનું જોખમ ઘટાડે

પુરવઠાને રાજકીય હથિયાર તરીકે વાપરવાની શક્યતા અંગે ભારતે ચિંતા દર્શાવી. અનેક ઉત્પાદન કેન્દ્રો હોય તો કોઈ એક સ્થળ પરની અડચણ કે દબાણનો પ્રભાવ ઘટી શકે. ભારતના મતે, પુરવઠાનું વૈવિધ્યકરણ આવી નિર્ભરતા ઘટાડવાનો વ્યવહારુ રસ્તો છે.

કંપનીઓ માટે પુરવઠાની સ્થિતિસ્થાપકતાનો અર્થ

આ ચર્ચામાંથી એક સરળ પાઠ મળે છે: મહત્વની ચીજો ક્યાં બને છે અને એક જ સ્ત્રોત પર કેટલી નિર્ભરતા છે, તે તપાસવું જરૂરી છે. જો મુખ્ય માલનો મોટો હિસ્સો એક જ પ્રદેશમાંથી આવે, તો બીજા સ્ત્રોતો શોધવા પર વિચાર કરી શકાય. આ બેઠકમાં કરારરૂપે નક્કી કરાયેલી G20 નીતિ નહોતી, પરંતુ ભારતના સંદેશનો વ્યવહારુ અર્થ હતો.

G20 અને ક્વાડ બેઠકમાં ભારતની વ્યાપક રાજદ્વારી

G20ના સત્રો ઉપરાંત ભારતે અનેક દેશોના મંત્રીઓ સાથે દ્વિપક્ષીય બેઠકો કરી. તે જ દિવસે ક્વાડના વિદેશ મંત્રીઓની બેઠક પણ યોજાઈ. આ સંપર્કો વચ્ચે ભારતે G20માં સામાન્ય નિવેદન માટે સહમતિની શક્યતા ખુલ્લી રાખી.

G20ના સામાન્ય નિવેદન અંગેની સ્થિતિ

ઇન્ટરવ્યૂના સમયે G20 સામાન્ય નિવેદન પર નિર્ણય લેવાની સ્થિતિએ પહોંચ્યું નહોતું. ભારતે આશા વ્યક્ત કરી કે ડિસેમ્બરના શિખર સંમેલન પહેલાં સભ્યો સહમતિ તરફ કામ કરશે. પ્રતિનિધિએ કહ્યું કે પ્રયત્ન થાય તો સામાન્ય લખાણ શક્ય બની શકે છે, અને ભારત એ પ્રયાસને ટેકો આપશે.

ક્વાડ બેઠક ભવિષ્યની દિશા નક્કી કરવા માટે

પ્રતિનિધિએ ક્વાડ વિદેશ મંત્રીઓની બેઠકને તે વર્ષની ત્રીજી બેઠક ગણાવી. અગાઉની બેઠકો દિલ્હી અને મનિલામાં થઈ હતી. સભ્યો આગળની દિશા નક્કી કરવા અને ક્વાડના કાર્યક્ષેત્રને વધારવા માગતા હોવાનું તેમણે જણાવ્યું.

ધ્રુવીકરણ વચ્ચે ભારતે સંવાદ પર ભાર મૂક્યો

ભારતના પ્રતિનિધિએ કહ્યું કે જુદા જુદા પક્ષો સાથે વાત કરવાની ભારતની ક્ષમતાની બેઠકમાં કદર થઈ. તેમના વર્ણન પ્રમાણે, ભારતે સંપર્ક અને સંવાદ દ્વારા જોડાણ બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. આ પ્રતિનિધિનું બેઠક અંગેનું મૂલ્યાંકન હતું; તેને બધા સભ્યોની એકસરખી સત્તાવાર માન્યતા તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું નહોતું.

નિષ્કર્ષ: સંવાદ અને પુરવઠાની સુરક્ષા ભારતના મુખ્ય સંદેશ

G20માં ભારતે સંઘર્ષો માટે રાજદ્વારી રસ્તો શોધવા અને ઊર્જા તથા ખાદ્ય સુરક્ષાને સહિયારી ચિંતા ગણવા કહ્યું. નાગરિક જહાજોની સુરક્ષા, રશિયા અને યુક્રેનના અનાજનો પ્રવાહ ફરી શરૂ કરવો અને પુરવઠાને અનેક સ્થળોએ વહેંચવો તેના મુખ્ય સૂચનોમાં હતાં. બેઠકના સમયે સામાન્ય G20 નિવેદન પર સહમતિ થઈ નહોતી, પરંતુ ભારતે ડિસેમ્બરના શિખર સંમેલન પહેલાં એ દિશામાં પ્રયાસને ટેકો આપ્યો. હવે આગળની G20 જાહેરાતો પર નજર રાખો: તેમાં સંવાદ અને પુરવઠા સુરક્ષાના આ વિચારોને કેટલું સ્થાન મળે છે, તે મહત્વનું રહેશે.