ભારતની વિવિધતા તેની એકતામાં અવરોધ નથી, પરંતુ તેનો સાચો આધાર છે. ગુજરાતના એકતા નગરમાં રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસના સંબોધનનો આ મુખ્ય વિચાર રહ્યો. સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરતાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ રાષ્ટ્રીય એકતાને સુરક્ષા, ગરીબ કલ્યાણ, આર્થિક પ્રગતિ અને વિકસિત ભારતના સંકલ્પ સાથે જોડી.
સ્ટેચ્યૂ ઑફ યુનિટીના સાન્નિધ્યમાં યોજાયેલા આ કાર્યક્રમમાં ભૂતકાળના રાષ્ટ્રનિર્માણથી લઈને ભવિષ્યના પડકારો સુધીની વાત થઈ. નક્સલવાદ સામેની કાર્યવાહી અને સામાજિક સુરક્ષા અંગે સરકારની ઉપલબ્ધિઓ રજૂ કરવાની સાથે મોદીએ વિપક્ષ પર આકરા રાજકીય પ્રહાર કર્યા. અંતે તેમણે 2047 સુધી સશક્ત, સમર્થ અને વિકસિત ભારતના નિર્માણને દેશનો અડગ સંકલ્પ ગણાવ્યો.
- રન ફોર યુનિટીથી રાષ્ટ્રીય એકતા પરેડ સુધી જનભાગીદારીનો ઉત્સવ
- સ્વતંત્રતા, ગણતંત્ર અને એકતા: રાષ્ટ્રની શક્તિના ત્રણ આધાર
- સરદાર પટેલનો વારસો: ભૂગોળ સાથે ભાવનાઓનું પણ એકીકરણ
- નક્સલવાદ સામેની કાર્યવાહી અને વિકાસની મુખ્યધારાનો દાવો
- ગરીબ કલ્યાણ અને સામાજિક સુરક્ષાને રાષ્ટ્રીય આત્મવિશ્વાસ સાથે જોડ્યાં
- વૈશ્વિક અસ્થિરતા અને ઊર્જા સંકટ વચ્ચે એકતાનું મહત્વ
- વિપક્ષ પર પ્રહાર અને સામાજિક માધ્યમોની અફવાઓ સામે ચેતવણી
- આગળના લક્ષ્યો: સુરક્ષિત સીમાઓ અને 2047નું વિકસિત ભારત
રન ફોર યુનિટીથી રાષ્ટ્રીય એકતા પરેડ સુધી જનભાગીદારીનો ઉત્સવ
મોદીએ એકતા માટેની દોડમાં લાખો દેશવાસીઓની ભાગીદારી અને તેમના ઉત્સાહનો ઉલ્લેખ કરીને સંબોધનની શરૂઆત કરી. તેમણે અગાઉની સાંજે ભારત પર્વ પેવેલિયનમાં થયેલી સાંસ્કૃતિક પ્રસ્તુતિને પણ યાદ કરી. તેમના મતે, આ પ્રવૃત્તિઓ એકતાના વિચારને માત્ર ઔપચારિક કાર્યક્રમ પૂરતો સીમિત રાખતી નથી, પરંતુ તેને લોકોના જીવન સાથે જોડે છે.
રાષ્ટ્રીય એકતા પરેડને તેમણે પોલીસ અને સુરક્ષા દળોના શૌર્ય તથા સાહસને સમર્પિત ગણાવી. પરેડની ઝાંખીઓમાં દેશની વિરાસત અને ભવિષ્યની આકાંક્ષાઓનું એકસાથે પ્રતિબિંબ રજૂ થયું. કાર્યક્રમમાં નક્સલવિરોધી અભિયાનો સાથે જોડાયેલા સુરક્ષા દળો, ડોગ સ્ક્વોડ અને પાંચ હજારથી વધુ કલાકારોની ભાગીદારીનો પણ સમાવેશ હતો.
આ પ્રસંગનો વ્યાપક સંદેશ હતો કે જનભાગીદારીથી જ રાષ્ટ્રીય પર્વ જનગૌરવના ઉત્સવ બને છે. એકતા દિવસને તેમણે આ સામૂહિક ગૌરવની અભિવ્યક્તિ તરીકે રજૂ કર્યો.
સ્વતંત્રતા, ગણતંત્ર અને એકતા: રાષ્ટ્રની શક્તિના ત્રણ આધાર
દેશ માટે સ્વતંત્રતા શા માટે જરૂરી છે અને તેને દિશા ક્યાંથી મળે છે? મોદીએ આ પ્રશ્નને સ્વતંત્રતા, ગણતંત્ર અને એકતાના પરસ્પર સંબંધ દ્વારા સમજાવ્યો.
- સ્વતંત્રતા: દેશને પોતાના ભવિષ્ય વિશે જાતે નિર્ણય લેવાનો અધિકાર આપે છે.
- ગણતંત્ર અને બંધારણ: એ નિર્ણયો બંધારણીય મર્યાદામાં આગળ વધારવાનો માર્ગ બતાવે છે અને જનતા પ્રત્યે જવાબદારી જાળવે છે.
- એકતા: સમગ્ર દેશને એક રાષ્ટ્ર તરીકે આગળ વધવાની શક્તિ આપે છે.
આ સમજ સાથે તેમણે સ્વતંત્રતા દિવસ, ગણતંત્ર દિવસ અને રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસના મહત્વને જોડ્યું. સ્વતંત્રતા નિર્ણય કરવાની ક્ષમતા આપે, બંધારણ તેને યોગ્ય માળખું આપે અને એકતા એ નિર્ણયોને સાકાર કરવા માટે સામૂહિક બળ પૂરું પાડે, એવો તેમના સંબોધનનો આશય રહ્યો.
સરદાર પટેલનો વારસો: ભૂગોળ સાથે ભાવનાઓનું પણ એકીકરણ
સ્ટેચ્યૂ ઑફ યુનિટીને મોદીએ માત્ર વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા તરીકે નહીં, પરંતુ સમગ્ર દેશની ભાગીદારીના પ્રતીક તરીકે યાદ કરી. તેમણે કહ્યું કે આ સ્થળે આવતાં મહાન રાષ્ટ્રના નાગરિક હોવાનો ગર્વ અને સરદાર પટેલ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતાની લાગણી જન્મે છે.
આઝાદી પછી 550થી વધુ રજવાડાંને એક કરવા માટે સરદાર પટેલે દર્શાવેલી દૃઢ ઇચ્છાશક્તિને તેમણે આજના ભારતના સ્વરૂપનો આધાર ગણાવ્યો. વિભાજન પછી ભારતને એકતાના સૂત્રમાં બાંધવાના પટેલના યોગદાનને યાદ કરતાં તેમણે ભાર મૂક્યો કે તેમના વિના આધુનિક ભારતની કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે.
પરંતુ આ વારસો માત્ર નકશાની સીમાઓ સુધી મર્યાદિત નથી. મોદીના મતે, પટેલ ભારતના સ્વભાવ અને તેની સામૂહિક ચેતનાને સમજતા હતા. તેઓ જાણતા હતા કે ભાષા, સંસ્કૃતિ અને પરંપરાઓની વિવિધતા દેશને નબળો પાડતી નથી. આ જ વિવિધતા ભારતની એકતાને ઊંડાણ આપે છે.
સરદાર પટેલે દેશનો ભૂગોળ જોડવાની સાથે ભાવનાત્મક એકતાને પણ મજબૂત કરી, એવો સંદેશ સંબોધનમાં વારંવાર સામે આવ્યો.
સોમનાથથી સાંસ્કૃતિક આત્મગૌરવનો સંદેશ
સોમનાથ મંદિરના પુનર્નિર્માણમાં સરદાર પટેલની ભૂમિકાને મોદીએ સાંસ્કૃતિક પુનરુત્થાન સાથે જોડી. તેમણે આ મહાન કાર્યના 75 વર્ષ પૂર્ણ થવાનો ઉલ્લેખ કર્યો અને સોમનાથની ધજાને ઐતિહાસિક આઘાતો સામે ટકી રહેલા રાષ્ટ્રીય સ્વાભિમાનનું પ્રતીક ગણાવી.
સોમનાથ સ્વાભિમાન પર્વની પ્રેરણા પણ તેમણે આ જ આત્મગૌરવમાં હોવાનું જણાવ્યું. આગળ કાશી વિશ્વનાથ અને રામ મંદિરનો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે સાંસ્કૃતિક પુનરુત્થાન, વૈશ્વિક મંચ પર ભારતના વધતા સ્થાન અને આર્થિક પ્રગતિને સરદાર પટેલે દર્શાવેલી દિશા સાથે જોડ્યાં.
નક્સલવાદ સામેની કાર્યવાહી અને વિકાસની મુખ્યધારાનો દાવો
સરદાર પટેલની 150મી જયંતિએ લીધેલા સંકલ્પોને યાદ કરતાં મોદીએ 151મી જન્મજયંતિના પ્રસંગે તેમની પૂર્તિ અંગે સંતોષ વ્યક્ત કર્યો. છેલ્લા બે વર્ષના આયોજનો અને સંકલ્પોના સંદર્ભમાં તેમણે નક્સલવાદ સામેની કાર્યવાહીને મુખ્ય ઉપલબ્ધિ તરીકે રજૂ કરી.
તેમણે અગાઉ આ જ સ્થળેથી દેશને નક્સલવાદ અને માઓવાદી આતંકથી સંપૂર્ણ મુક્ત કરવાના પ્રયત્નો ચાલુ રાખવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હોવાનું યાદ કરાવ્યું. ત્યારબાદ તેમણે દાવો કર્યો કે નક્સલવાદની કમર તોડી નાખવામાં આવી છે.
મોદીએ રજૂ કરેલા આંકડા અનુસાર, 2015માં દેશના 126 જિલ્લા ડાબેરી ઉગ્રવાદથી પ્રભાવિત હતા. તેમના દાવા મુજબ, માર્ચ 2026 સુધી એવો કોઈ જિલ્લો બાકી રહ્યો નહોતો. આ આંકડા અને સંપૂર્ણ મુક્તિ અંગેનું નિવેદન સંબોધનમાં સરકારની ઉપલબ્ધિ તરીકે રજૂ થયું હતું.
આ વિસ્તારોમાં બદલાવ સમજાવવા તેમણે રોજિંદા જીવન સાથે જોડાયેલી સુવિધાઓ પર ભાર મૂક્યો:
- માર્ગોનું વિસ્તરણ અને દૂરના વિસ્તારો સુધી પહોંચમાં સુધારો.
- મોબાઇલ નેટવર્ક તથા સંચાર સુવિધાઓનો વ્યાપ.
- શાળાઓ અને આરોગ્ય સેવાઓમાં વધારો.
- યુવાનો માટે શિક્ષણ, રોજગાર અને આગળ વધવાની નવી તકો.
કાર્યક્રમમાં નક્સલહિંસાથી પીડિત વિસ્તારોનાં પરિવારોને અતિથિ તરીકે આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા. મોદીએ તેમનું સ્વાગત કર્યું અને ઉજ્જવળ ભવિષ્યની શુભેચ્છા આપી. આ વિસ્તારોમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે સર્વોચ્ચ બલિદાન આપનારા સુરક્ષા જવાનોને પણ તેમણે શ્રદ્ધાંજલિ આપી.
ગરીબ કલ્યાણ અને સામાજિક સુરક્ષાને રાષ્ટ્રીય આત્મવિશ્વાસ સાથે જોડ્યાં
દેશનો આત્મવિશ્વાસ માત્ર સંકલ્પથી નહીં, સિદ્ધિઓ અને સંવેદનશીલ શાસનથી વધે છે, એવો વિચાર રજૂ કરીને મોદીએ ગરીબી ઘટાડા તરફ ચર્ચા વાળી. તેમણે અગાઉની ગરીબી હટાવવાની રાજનીતિની ટીકા કરી અને પોતાની સરકારના ગરીબ કલ્યાણના અભિગમને પરિણામલક્ષી ગણાવ્યો.
વિશ્વ બેંકના એક અહેવાલનો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે દાવો કર્યો કે 2024 સુધીના સમયગાળામાં 50 કરોડ ભારતીયો ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા છે. તેમણે અત્યંત ગરીબીનો દર અગાઉ દર 100 વ્યક્તિએ આશરે 27માંથી ઘટીને ત્રણથી પણ ઓછો થયો હોવાનું જણાવ્યું. આ સંખ્યાઓ તેમણે સંબોધનમાં રજૂ કરેલા દાવા છે. ગરીબીના માપદંડ અને તેના વ્યાપક સંદર્ભ માટે વિશ્વ બેંકનું ગરીબી વિષયક અવલોકન ઉપયોગી છે.
કલ્યાણ યોજનાઓથી પરિવારના જીવનમાં શું બદલાય છે?
આ ફેરફાર પાછળ તેમણે છેલ્લા 12 વર્ષથી ગરીબોને સશક્ત બનાવવાની નીતિને મુખ્ય કારણ ગણાવ્યું. તેમના વર્ણનમાં સરકારી સહાય પહોંચાડવાની પદ્ધતિ અને પરિવારના જરૂરી ખર્ચમાં રાહત, બંનેને મહત્વ અપાયું.
- સીધો લાભ હસ્તાંતરણ: ડીબીટી દ્વારા સહાય સીધી લાભાર્થી સુધી પહોંચાડીને વચેટની ગેરરીતિ અને નાણાંની ગળતી અટકાવવાનો પ્રયાસ.
- મફત રાશન અને સારવાર: ખોરાક તથા આરોગ્યના ખર્ચમાં રાહતથી ગરીબ પરિવારો પાસે નાણાં બચવાની વાત.
- પાકાં મકાનો, શૌચાલયો અને ધુમાડામુક્ત રસોડાં: રોજિંદું જીવન સરળ બનાવવા અને મૂળભૂત સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો અભિગમ.
- વીમા અને સામાજિક સુરક્ષા: સંકટના સમયે પરિવારોને ટેકો આપતું સુરક્ષાકવચ.
સામાજિક સુરક્ષાના વ્યાપ અંગે તેમણે જણાવ્યું કે 2014 પહેલાં 25 કરોડ લોકો પણ આવા કવચ હેઠળ નહોતા, જ્યારે હવે લગભગ 100 કરોડ લોકોને તેની સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. ગરીબી દૂર કરીને વિકસિત ભારત તરફ આગળ વધવું, એ સરદાર પટેલને શ્રદ્ધાંજલિ આપવાનો એક માર્ગ હોવાનું તેમણે રજૂ કર્યું.
વૈશ્વિક અસ્થિરતા અને ઊર્જા સંકટ વચ્ચે એકતાનું મહત્વ
યુદ્ધો, મુશ્કેલીનો સામનો કરતી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ, સંસાધનોની અછત અને ખોરવાતી વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાઓનો ઉલ્લેખ કરીને મોદીએ કહ્યું કે આવા સમયમાં રાષ્ટ્રીય એકતાનું મહત્વ વધુ વધી જાય છે. તેમના મતે, એકતા દેશની સ્થિરતા અને સફળતાનો મહત્વનો આધાર છે.
ઊર્જા સંકટનું ઉદાહરણ આપતાં તેમણે કેટલાક દેશોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની ખરીદી પર મર્યાદા લાદવામાં આવી હોવાનું જણાવ્યું. ભારતની મોટી વસ્તી અને પેટ્રોલિયમ માટેની વિદેશી નિર્ભરતાને કારણે દેશને વધુ મુશ્કેલી પડશે તેવી આશંકાઓ વ્યક્ત થઈ હતી, એવો તેમનો ઉલ્લેખ હતો.
મોદીએ દાવો કર્યો કે સરકારે વૈશ્વિક ઊર્જા સંકટની અસર નાગરિકો પર પડવા દીધી નહીં. આને તેમણે કૂટનીતિક અને વ્યૂહાત્મક સફળતા ગણાવી, સાથે નાગરિકોની એકજૂટતાને પણ એટલું જ મહત્વ આપ્યું.
તેમણે આરોપ મૂક્યો કે બાહ્ય પડકારો વચ્ચે દેશની અંદર કેટલીક શક્તિઓએ ખોટી માહિતી અને અફવાઓ દ્વારા અસ્થિરતા ઊભી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. તેમના મતે, દેશવાસીઓની એકતા અને રાષ્ટ્ર સાથે ઊભા રહેવાની ભાવનાએ આવા પડકારોનો સામનો કરવામાં બળ આપ્યું.
વિપક્ષ પર પ્રહાર અને સામાજિક માધ્યમોની અફવાઓ સામે ચેતવણી
સંબોધનના રાજકીય ભાગમાં મોદીએ સત્તાપક્ષ અને વિપક્ષની બંધારણીય ભૂમિકાની ચર્ચા કરી. સરદાર પટેલ અને ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર જેવી વિભૂતિઓને યાદ કરતાં તેમણે સરકારની નીતિઓનો વિરોધ કરવાને લોકશાહીમાં વિપક્ષની જવાબદારી ગણાવી.
ત્યારબાદ તેમણે હાલના વિપક્ષ પર નીતિગત વિરોધને બદલે વિકાસમાં અવરોધ ઊભા કરવાનો આરોપ મૂક્યો. તેમની ટીકા મુજબ, વિપક્ષ બંધારણીય મર્યાદાઓનું પાલન કરવાને બદલે અવરોધની રાજનીતિ કરી રહ્યો છે. આ નિવેદનો તેમના રાજકીય આક્ષેપો હતા.
મોદીએ દેશને વહેંચવાના પ્રયાસો, વિદેશમાં થતી કથિત ગુપ્ત મુલાકાતો અને ભારતવિરોધી શક્તિઓના સમર્થન અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા. જોકે, આ ભાગમાં તેમણે કોઈ ચોક્કસ વ્યક્તિ, મુલાકાત કે ઘટનાની વિગત રજૂ કરી નહોતી.
સામાજિક માધ્યમો દ્વારા અફવાઓ ફેલાવીને ભારતની છબીને નુકસાન પહોંચાડવાના પ્રયાસો સામે તેમણે સામૂહિક સતર્કતાની હાકલ કરી. સશસ્ત્ર નક્સલવાદ અંગેના પોતાના અગાઉના દાવાથી અલગ રીતે, તેમણે ‘દિમાગી નક્સલવાદ’ શબ્દપ્રયોગ કરીને વૈચારિક ખતરા અંગે ચેતવણી આપી. આ તેમની રાજકીય ભાષાનો ભાગ હતો, કોઈ નિર્ધારિત કાનૂની શ્રેણીનું વર્ણન નહીં.
આગળના લક્ષ્યો: સુરક્ષિત સીમાઓ અને 2047નું વિકસિત ભારત
રાષ્ટ્રીય એકતાની યાત્રાને અટકવા ન દેવાની વાત સાથે મોદીએ આગામી મોટા લક્ષ્યો રજૂ કર્યા. તેમાં સુરક્ષા અને કાનૂની સુધારાની દિશામાં આગળ વધવાનો ઉલ્લેખ હતો:
- દેશની સીમાઓને સંપૂર્ણ સુરક્ષિત બનાવવી.
- ઘૂસણખોરી અને તેના સંદર્ભમાં વસ્તીરચનામાં થતા ફેરફારોને રોકવા.
- સેક્યુલર સિવિલ કોડ તરફ આગળ વધવું.
મોટા નિર્ણયો સાથે અવરોધો અને પડકારો આવશે, પરંતુ ભારતે અટકવું નહીં, એવો તેમનો સંદેશ રહ્યો. ‘એક ભારત, શ્રેષ્ઠ ભારત’નો મંત્ર અને વિકસિત ભારતનું લક્ષ્ય હવે અડગ રાષ્ટ્રીય સંકલ્પ બની ચૂક્યાં હોવાનું તેમણે જણાવ્યું.
2047માં સ્વતંત્રતાના 100 વર્ષ પૂર્ણ થશે. ત્યાં સુધી સશક્ત, સમર્થ અને વિકસિત ભારતનું નિર્માણ કરવા માટે પરિશ્રમની પરાકાષ્ઠા કરવાની તેમણે હાકલ કરી. તેમના સમાપન સંદેશમાં એકતા માત્ર ઉજવણીનો વિષય નહોતી, પરંતુ દરેક પ્રયાસને દિશા આપતી ભાવના હતી.
સરદાર પટેલ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા, નાગરિકોની એકજૂટતા, સુરક્ષા અને વિકાસને જોડતું આ સંબોધન અંતે એક જ વિચાર પર કેન્દ્રિત રહ્યું: વિકસિત ભારત તરફની યાત્રાનું સામૂહિક બળ રાષ્ટ્રીય એકતામાં રહેલું છે.
